بهداشت روانی

روان ما سالم است؟

بهداشت روانی تعاریف گوناگونی دارد.شاید ساده ترین تعریف این باشد: داشتن احساس آرامش، امنیت درون و دور بودن از اضطراب، افسردگی و تعارض های مزمن روانی. از منظر دیگر، بهداشت روانی یعنی بهره مندی از سلامت ذهن ، اندیشه و تفکر. اما تعاریف تخصصی نیز برای بهداشت روانی وجود دارد.فرهنگ بزرگ روانشناسي لاروس، بهداشت رواني را چنين تعريف ميكند:

داشتن استعداد روان برای هماهنگ، خوشایند و موثر کار کردن، انعطافپذیر بودن در موقعیتهای دشوار و توانایی بازیابی تعادل خود .سازمان جهاني بهداشت، بهداشت رواني را چنين تعريف ميكند: بهداشت رواني در درون مفهوم كلي بهداشت جاي ميگيرد و بهداشت يعني توانايي كامل براي ايفاي نقشهاي اجتماعي، رواني و جسمي. بهداشت تنها نبود بيماري يا عقبماندگي نيست.

به شكل كلي و براساس تعاريف مختلف بهداشت رواني، شخصي كه بتواند با محيط خود خوب سازگار شود، از نظر بهداشت رواني بهنجار خواهد بود.

اگر شخصي نتواند تعارضهاي خود را با دنياي بيرون و درون حل و در مقابل ناكاميها مقاومت كند و رفتار نامناسبي در برابر جامعه و مشكلات داشته باشد، از نظر رواني بيمار محسوب ميشود و با اين خطر روبهرو خواهد بود كه تعارضهاي حل نشده خود را به صورت اختلالهاي خفيف رفتاري نشان دهد؛ بنابراين بهداشت رواني از اهميت بسزايي برخوردار است و به همين دليل، امروزه جوامع مختلف بسيج شدهاند تا سياستهاي مربوط به بهداشت رواني و پيشبيني بيماريهاي رواني را سازمان دهند.

آنچه از تعاریف بهداشت روانی به دست می آید ،این است که هدف بهداشت روانی ، پیشگیری از وقوع ناراحتی هاست. پیشگیری در سه سطح انجام می شود.1-نوع اول به دو قسمت آموزشی و پژوهشی تقسیم می شود.آموزشی در جهت سبب شناسی اختلال است.یعنی اگر مسائل و نکات مربوط به بهداشت روان آموزش داده شوند دیگر اختلال به وجود نمی آید.مثلا اگر بخوبی آموزش داده شود که با ازدواج فامیلی چند درصد اختلال با ژن های معیوب به ارث می رسد ،آمار ازدواج فامیلی کاهش می یابد درنتیجه اختلال ژنتیک نیز بروز نمی یابد.پیشگیری پژوهشی ، تحقیقات را در بر می گیرد.یعنی در پی یافتن علت ایجاد اختلال است.

پیشگیری نوع دوم به بیماریابی بموقع ، سریع و اقدام درمانی فوری مربوط است.این نوع پیشگیری می گوید قبل از این که اختلال حالت مزمن پیدا کند، آن را درمان کنیم و اگر درمان نمی شود آن را کنترل و مهار کنیم.

پیشگیری نوع سوم، کمک به بقاو بهتر زیستن بیمار و پرورش حداکثر توانایی های باقیمانده برای سازگاری بیشتر است.

باید یاد آور شد مفهوم بيماري رواني به ارزشهايي وابسته است كه زندگي اجتماعي در اختيار ما ميگذارد؛ بنابراين معلوم نيست بهداشت رواني واقعا نبود بيماري رواني باشد؛ مثلا انحرافهايي را در نظر بگيريد كه گاهي در نوجوانان ديده ميشود. ميدانيم اين رفتارها زودگذر و در مراحل رشد به وجود ميآيند. دختر نوجوان چه با كلام، چه با شيوه لباس پوشيدن و چه با نشان دادن بخشي از موي سر با خانواده و گاه اجتماع به مخالفت برميخيزد. در پي اين رفتارها خانوادهها آشفته ميشوند و برخي مسئولان تند برخورد ميكنند، در صورتي كه با اين مخالفتها، خودمختاري و انتخاب ارزشهاي فردي و شخصي را ياد ميگيرند و هيچ يك از اين رفتارها نشانه بيماري رواني نيست، بلكه براي تاييد و تثبيت موجوديت فرد است.به طور مشخص می توان گفت در افراد سالم ، بهداشت روان به شکل کامل وجود دارد.برای رسیدن به انسان سالم شدن الزامات و اصولی وجود دارد که در پی می خوانید.

اصول اساسی بهداشت روانی

همان طور که گفته شد هدف اصلی بهداشت روانی، پیشگیری است.برای رسیدن به این هدف رعایت اصولی الزامی است. آن اصول عبارتند از:

1-احترام به شخصیت خود و دیگران

یعنی یک شخص خود را دوست بدارد و به دیگران احترام بگذارد. فرد سالم احساس می کند افراد جامعه او را می پذیرند و او نیز با نظر موافق به آنها می نگرد و برای خود و آنها احترام قائل است. اصول بهداشت روانی مبتنی بر تقویت افراد استوار شده است و از تخریب شخصیت افراد تا جایی که امکان داشته باشد، جلوگیری می کند.

2-شناخت محدودیت و توانایی خود و افراد دیگر

هر فرد سالم توانایی ها و ناتوانایی خود را می شناسد و آن را قبول دارد.البته می کوشد محدودیت های خود را رفع کند و نسبت به آنها جبهه نمی گیرد یا پنهانش نمی کند.

3-پی بردن به علل رفتار

هر رفتاری علتی دارد و خود به خود انجام نمی شود.مانند ترس که حتما دلیلی دارد یا آن را می دانیم یا نه.انسان سالم در پی کشف علت رفتارها بر می آید.این که چرا می ترسم و آن علت را رفع می کند.

4-توجه به تمامیت وجود هر فرد

این که بسیاری از مشکلات ما ریشه روانی دارد و برعکس.انسان سالم به این نکته توجه دارد که ممکن است مشکلات جسمی پشت این مشکل روانی باشد.این موضوع باید بیشتر مورد توجه معلمان و مربیان باشد و جنبه های جسمانی ،عاطفی،روانی و... دانش آموز را در نظر داشته باشند.

5-شناسایی نیازها و انگیزه های مسبب رفتار انسان

بهداشت روانی بر این اصل استوار است که نیاز هر شخص در هر سنی با شرایط ویژه همان سن باید در نظر گرفته و ارضا شود.نیاز ها هم دو بعد جسمانی و روانی را در بر می گیرند.جسمانی مانند: احتیاج به آب ، غذا ، استراحت و..

نیاز روانی مثل امنیت روانی،مورد محبت قرار گرفتن ، نیاز به پیشرفت و...